Zaloguj się. Nie masz konta? Zarejestruj się.
Wyszukaj: Hotele Restauracje Atrakcje turystyczne

Zachodniopomorskie

Chełm Dolny - dziedzictwo rodu Tresckow

Opublikowano w dniu: 2011-05-17       Aktualizowano w dniu: 2012-07-04 Autor: Kamil

Pokaż zachodniopomorskie na większej mapie

Duża wieś należąca dziś do gminy Trzcińsko Zdrój, oddalona od jej siedziby o około 10 kilometrów na południe. Miejscowość położona jest bezpośrednio nad rynnowym jeziorem o tej samej nazwie. Dalej na południe znajduje się jeszcze jedno jezioro – Chełm Dolny Południowy.

Malownicze położenie to nie jedyna atrakcja tej nieco zapomnianej wsi. Chełm Dolny to najbardziej atrakcyjna, pod względem historycznym, miejscowość gminy i jedna z atrakcyjniejszych w całym powiecie Gryfińskim. Jej losy, związane ściśle z dawnymi właścicielami i mieszkańcami, na stałe wpisały się w historię regionu i nie tylko.

Miejscowość ma rodowód średniowieczny. Najprawdopodobniej założono ją na początku XIII wieku. W dokumentach z roku 1337 wymienia się Wartenberg ze 103 łanami ziemi, z czego jeden łan należał do parafii. Dodatkowo w dobra Chełma Dolnego wliczano 5 łanów w Wawinie – dzisiejszy Babin, oddalony o około 3 kilometrów na północny-wschód. Wówczas właścicielem lennym całego majątku był Hasso von Wedel.

Chełm Dolny. Kościół z końca XIII wieku.

W XVIII wieku dokonano wyraźnego podziału. Wieś składała się wówczas z części chłopskiej, folwarku przynależącego do urzędu miasta w Dębnie oraz majątku, który był we władaniu porucznika von Waldow. Począwszy od roku 1882 do końca drugiej wojny światowej, właścicielem wsi była rodzina von Tresckow. Pierwszym właścicielem wsi, który wywodził się z tego rodu, był generalski adiunkt Hermann von Tresckow. To za jego sprawą powstał we wsi modernistyczny dworek – późniejsza własność rodu. Niestety dziś pozostały po nim tylko ruiny oraz park krajobrazowy z okazałym drzewostanem, malowniczo rozciągający się nad brzegiem jeziora.

Chełm Dolny. Brama na teren kościelny.Z dawnych założeń miejscowości zachował się układ ulic, podział na folwarczną i chłopską część oraz zabytkowy kościół z końca XIII wieku. Stanowi on swoistą dominantę architektoniczną na tle całej miejscowości. Jego forma wyróżnia go również spośród innych budowli sakralnych w całym województwie zachodniopomorskim.

Fundamenty rozplanowano na rzucie prostokąta, a całość murów wzniesiono z ciosów granitowych. Od południowej strony, prostopadle do murów nawy, dobudowana była zakrystia z portalem wejściowym. W XV wieku kościół mocno ucierpiał i już wówczas zaczęto zmieniać jego założenia architektoniczne. Po wschodniej stronie nawy wymurowano  ceglany szczyt. Całość ozdobiono  fryzami i trzema  piętrami rozplanowanych piramidalnie blend.  Gruntowna przebudowa miała miejsce w 1908 roku. To właśnie w tym okresie świątynia nabrała niepowtarzalnego charakteru. Po zachodniej stronie od  nowa wybudowano ceglaną ścianę ze szczytem.  Pozostawiono jedynie 11 warstw ułożonych z pierwotnego materiału budulcowego.

Po zachodniej stronie znajduje się również jedyny, użytkowany do dziś portal wejściowy. Wykonano go jako trójuskokowy z ostrołukowym zamknięciem. Drzwi wejściowe nie są jednak obsadzone w murze. Wgłębiono je w dobudowaną, wąską fasadę, którą przykryto szczątkowym, dwuspadowym dachem. Wychodzi on, podobnie jak cała fasada, prostopadle z zachodniej ściany. Sam szczyt ozdobiono tymi samymi elementami co, dobudowany wcześniej, szczyt wschodni. Mury nawy powiększono przestrzennie o przypory dochodzące do połowy jej wysokości, a które rozlokowano po zachodniej stronie, jak również na narożnikach zakrystii. Dają one obraz grubości murów i optycznie powiększają bryłę świątyni. Na południowej ścianie znajdują się jeszcze dwa portale wejściowe, wykonane jako dwuuskokowe z ostrołukowym zamknięciem. Jeden bliżej południowo-zachodniego narożnika, drugi natomiast w dobudowanej zakrystii. Oba pozostają reliktami z zamurowanym i zatynkowanym otworem drzwiowym.

Chełm Dolny. Przykościelne lapidarium.Najbardziej charakterystycznym elementem kościoła jest południowa wieża. Nietypowo osadzono ją na murach zakrystii i częściowo wkomponowano w połać dwuspadowego dachu nawy. Jest to nietypowe założenie architektoniczne, które czyni kościół naprawdę wyjątkowym. Podstawa wieży – zakrystia, pozostała kamienna natomiast powyżej wymurowano ją z cegły, a następnie zwieńczono czterospadowym, ceramicznym dachem.

Przy okazji przebudowy świątyni, zmieniono również założenie okien. Obecnie okna na południowej, północnej i wschodniej ścianie mają proste, ceglane ościeża, które zwieńczono, również ceglanym, łukiem odcinkowym. Widoczne jest jeszcze dawne założenie wnęk okiennych. Wówczas ościeża były wykonane z kostki granitowej i zamknięte od góry ostrołukowo. Były również nieco większe. Wnętrze kościoła zorientowane jest na styl późnego baroku.

Zwiedzając świątynię z zewnątrz, warto zwrócić większą uwagę na granitowe ciosy, z których została wybudowana. Każdy z nich musiał być długo obrabiany nim utworzył część warstwy muru. Pośród nich jeden jest szczególnie cenny. Wmurowano go w południowo-wschodni narożnik, w 17 warstwę (licząc od gruntu). Cios ozdobiono ornamentem, który przedstawia równoramienny krzyż grecki. W całym województwie zachodniopomorskim znajdują się tylko trzy kościoły z ornamentem w podobnym stylu.

Parcela, na której posadowiono kościół, ogrodzona jest kamiennym murem z neogotyckimi, ceglanymi bramkami. Przy kościele znajduje się pomnik w formie kamiennego obelisku, który poświęcono mieszkańcom wsi poległym w czasie pierwszej wojny światowej. Do dziś w dobrym stanie zachowały się inskrypcje z nazwiskami poległych. Przy kościele, w miejscu przypominającym lapidarium, zgromadzono nagrobki, które pozostały jeszcze po dawnym cmentarzu.

Chełm Dolny. Kaplica.

W XIX wieku, obok kościoła, wybudowano ceglaną kaplicę. Jej fundatorem był ówczesny właściciel z rodu Tresckow. Dziś kaplica niszczeje i jest wystawiana na działania rabusiów, należy jednak pamiętać, że wiąże się z nią ciekawa historia. To właśnie w tym miejscu spoczywało ciało Henninga von Tresckow. Był on niemieckim oficerem Wehrmachtu w stopniu generała-majora. Zasłynął na całym świecie jako człowiek, który od początku opowiadał się za usunięciem Adolfa Hitlera. Wraz ze swoimi współpracownikami opracowywał plany zamachów na niemieckiego wodza. Po ostatnim, nieudanym zamachu w Wilczym Szańcu, popełnił samobójstwo. By chronić swoją rodzinę, upozorował potyczkę z partyzantami. Dzięki temu pochowano go z wojskowymi honorami. Po śledztwie wyjaśniającym okoliczności zamachu, ekshumowano zwłoki a następnie spalono w krematorium obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Jego żona, wraz z dziećmi, trafiła do ośrodka odosobnienia, w którym była przetrzymywana do końca wojny.

W styczniu 1945 roku Armia Czerwona wkroczyła do Chełma Dolnego. Wówczas w pałacu rodowym przebywała szwagierka Henninga von Tresckow wraz ze swym synem. Rosjanie weszli do domu zabijając przy tym jego mieszkańców a następnie spalili budynek. Ruiny pałacu znajdują się jeszcze w Chełmie Dolnym. Rodzina von Tresckow do 1945 roku wydała ponad 20 generałów. Najbardziej bolesną, a zarazem dumną kartę w historii rodu, zapisał właśnie Henning von Tresckow.


Drogi czytelniku:
Dokonałeś historycznego odkrycia? Byłeś świadkiem ciekawego wydarzenia? Chciałbyś podzielić się z nami wiedzą na temat atrakcji turystycznej, o której warto opowiedzieć? Wystarczy, że do nas napiszesz! mail: info@zp.pl
Udostępnij Udostępnij Udostępnij
Komentarze
{I_NICK}
Nazwa:
E-mail:
Nie masz konta? Zarejestruj się.
  1. leszek Pawlicki
    leszek Pawlicki  Tresckow kupił tę wieś za pieniądze nagrodowe za wojnę z Francuzami 1871- 1873. Do Chełmu sprowadzona była nawet armata francuska. Do dziś rodzina Treskow odwiedza tę wieś na przykład Christoph von Tresckow ( ur. 1925 r.) i córki Henniga.
    2015-07-26 09:56 · Odpowiedz · Raportuj
Popularne atrakcje

peuterey outlet peuterey uomo peuterey donna piumini peuterey moncler pas cher doudoune moncler pas cher doudoune moncler canada goose pas cher canada goose femme pas cher canada goose homme pas cher canada goose france hogan outlet hogan scarpe outlet hogan outlet hogan scarpe outlet nike tn pas cher tn pas cher woolrich outlet piumini woolrich outlet nike tn pas cher tn pas cher nike tn pas cher tn pas cher nike tn pas cher nike tn nike air max 90 pas cher nike air max 90